Ostatnia aktualizacja: 1.10.2014 r., godz. 07:17  Ilość wizyt w ciągu ostatnich 30 dni - 337.382
BOK tel. 95 720 85 40, Formularz kontaktowy
użytkownik
hasło
Wyszukiwarka
Uwzględnij roczniki: 2010 2011 2012 2013 2014

SPIS NUMERÓW CZASOPISMA

Rocznik
Dodatki do czasopisma
UBEZPIECZENIA I PRAWO PRACY
Wynagrodzenia i inne świadczenia ze stosunku pracy
Dodatek nr 11 do Ubezpieczeń i Prawa Pracy
nr 12   z dnia 10.06.2011

 
XII.OCHRONA WYNAGRODZENIA
A A A  
otwórz artykuł w nowym oknie drukuj artykuł poprzedni artykuł   powrót do spisu treści czasopisma   następny artykuł

Potrącenia z wynagrodzenia

I) Dopuszczalność i granice potrąceń

Z wynagrodzenia za pracę - po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne oraz zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych - podlegają potrąceniu należności określone w art. 87 § 1 K.p. Są to:

  • sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych,

  • sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne,

  • zaliczki pieniężne udzielone pracownikowi,

  • kary pieniężne z odpowiedzialności porządkowej.

Ponadto z wynagrodzenia za pracę odlicza się, w pełnej wysokości, kwoty wypłacone w poprzednim terminie płatności, jeżeli z uwagi na absencję w pracy pracownik nie zachował do nich prawa (art. 87 § 7 K.p.).

Uwaga! Powyższa regulacja nie dotyczy wynagrodzenia nadpłaconego z powodu błędu pracodawcy. Problematyka ta była przedmiotem rozważań Głównego Inspektoratu Pracy (znak pisma: GPP-110-4560-43/09/PE/RP). Zdaniem organu, jeżeli pracownik nie wyraża zgody na zwrot nadpłaconej z powodu omyłki pracodawcy kwoty wynagrodzenia, pracodawcy pozostaje jedynie wystąpienie na drogę sądową z roszczeniem o jej zwrot na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego o bezpodstawnym wzbogaceniu. Dalsze postępowanie w tej sprawie jest natomiast uzależnione od rozstrzygnięcia sprawy przez sąd.

Pracodawca jest obowiązany dokonywać potrąceń na zaspokojenie należności alimentacyjnych - przy zachowaniu wszystkich obowiązujących w tym przedmiocie zasad - także bez postępowania egzekucyjnego. Wierzyciel musi jednak poprzeć swój wniosek w powyższej sprawie tytułem wykonawczym (art. 88 K.p.). Występują tu jednak pewne ograniczenia. Pracodawca nie może dokonywać przedmiotowych potrąceń, jeżeli:

  • świadczenia alimentacyjne mają być potrącane na rzecz kilku wierzycieli, a dostępna (określona w dalszej części) kwota, która może być potrącona, nie wystarcza na pełne pokrycie wszystkich należności alimentacyjnych,

  • wynagrodzenie za pracę jest już zajęte w trybie egzekucji sądowej lub administracyjnej.

Inne potrącenia mogą być dokonywane pod warunkiem uzyskania pisemnej zgody pracownika (art. 91 § 1 K.p.). Zgoda pracownika w formie innej niż pisemna jest nieważna (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 października 1998 r., sygn. akt I PKN 366/98, OSNP 1999/21/684).

Potrąceń dokonuje się w granicach określonych w art. 87 § 3 i 4 K.p. W miesiącu, w którym wypłacane są składniki wynagrodzenia za okresy dłuższe niż 1 miesiąc, dokonuje się potrąceń od łącznej kwoty wynagrodzenia, uwzględniającej te składniki (art. 87 § 8 K.p.). Departament Prawa Pracy Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w piśmie z dnia 14 grudnia 2007 r. wyraził stanowisko, że w przypadku wypłaty w tym samym miesiącu obok wynagrodzenia za pracę świadczeń z innego tytułu prawnego (np. odprawy emerytalnej), zasady i warunki dokonywania potrąceń mają zastosowanie do każdego z tych świadczeń odrębnie. Jak wyjaśnia Ministerstwo: "(...) Orzecznictwo Sądu Najwyższego przyjmuje szerokie rozumienie pojęcia wynagrodzenie za pracę dla celów ochrony przed potrąceniami ze strony pracodawcy. Obejmuje ono także odprawy emerytalne. W wyroku z 17 lutego 2004 r. (I PK 217/03, OSNP z 2004 r., nr 24, poz. 419) Sąd Najwyższy stwierdził, że odprawa emerytalna (art. 921 k.p.) oraz nagroda jubileuszowa (art. 773 § 3 pkt 3 k.p.) podlegają ochronie przed potrąceniami (art. 87 k.p.) jak wynagrodzenie za pracę. Wynagrodzenie za pracę oraz odprawa emerytalna stanowią jednak dwa odrębne świadczenia ze stosunku pracy przysługujące z dwóch różnych tytułów prawnych (wynagrodzenie - art. 80 k.p., odprawa emerytalna - art. 921 k.p.). Zatem, zdaniem departamentu, przewidziane w art. 87 i 871 k.p. zasady i warunki dokonywania potrąceń z wynagrodzenia za pracę mają zastosowanie do każdego z tych świadczeń odrębnie."


  Przykład  

Wynagrodzenie pracownika zostało zajęte na poczet pożyczki bankowej. Pracownik w maju br., który w związku z przejściem na emeryturę był jego ostatnim miesiącem pracy otrzymał wynagrodzenie za pracę oraz odprawę emerytalną. Pracodawca zastosował rozwiązanie rekomendowane przez resort pracy i ustalił kwotę potrącenia od tych świadczeń odrębnie. Do każdego z nich zastosował także ograniczenie w postaci kwoty wolnej.

II) Świadczenia alimentacyjne

Sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych charakteryzuje nie tylko priorytetowa ranga wśród innych potrąceń, ale także dopuszczalna - stosunkowo wysoka - wartość potrącenia. Egzekucja świadczeń alimentacyjnych upoważnia do potrącenia 3/5 wynagrodzenia po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne i zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych. Zgodnie z literalnym brzmieniem przepisu art. 87 § 1 K.p. - odliczeniu podlegają wyłącznie składki na ubezpieczenia społeczne oraz zaliczka na podatek dochodowy od osób fizycznych. Zdaniem Departamentu Prawa Pracy Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej (pismo z dnia 16 października 2007 r.), obowiązkowe odliczenia, o których mowa w art. 87 K.p., obejmują jednak także składkę na ubezpieczenie zdrowotne. Departament motywuje swoje stanowisko faktem bezpośredniego finansowania przez pracownika części składki zdrowotnej (w wysokości 1,25% podstawy wymiaru), a tym samym zmniejszenia o tę kwotę należnego wynagrodzenia.
 

Ważne: W przypadku potrącenia należności alimentacyjnych ustawodawca nie przewidział kwoty wolnej.

  Przykład  

Pracownik, którego wynagrodzenie zostało zajęte na poczet należności alimentacyjnych, jest wynagradzany według stałej stawki miesięcznej w wysokości 3.000 zł. Ma prawo do podstawowych kosztów uzyskania przychodów (111,25 zł), ponadto wskazał zakład pracy jako właściwy do zastosowania kwoty zmniejszającej podatek (46,33 zł).

Wysokość potrącenia na poczet zadłużenia alimentacyjnego wynosi 1.294,03 zł, co wynika z wyliczenia:

1) składki na ubezpieczenia społeczne finansowane przez pracownika:

  • emerytalna: 3.000 zł x 9,76% = 292,80 zł,

  • rentowe: 3.000 zł x 1,5% = 45 zł,

  • chorobowa: 3.000 zł x 2,45% = 73,50 zł,

  • łącznie: 292,80 zł + 45 zł + 73,50 zł = 411,30 zł;

2) składka zdrowotna:

  • do pobrania:

(3.000 zł - 411,30 zł) x 9% = 232,98 zł,

  • zmniejszająca zaliczkę na podatek:

(3.000 zł - 411,30 zł) x 7,75% = 200,62 zł;

3) zaliczka na podatek dochodowy od osób fizycznych:

  • podstawa opodatkowania:

3.000 zł - (111,25 zł + 411,30 zł) = 2.477,45 zł, po zaokrągleniu 2.477 zł;

  • zaliczka przed odliczeniem składki zdrowotnej:

2.477 zł x 18% - 46,33 zł = 399,53 zł;

  • zaliczka po odliczeniu składki zdrowotnej:

399,53 zł - 200,62 zł = 198,91 zł, po zaokrągleniu 199 zł;

4) wyliczenie kwoty potrącenia:

3/5 x [3.000 zł - (411,30 zł + 232,98 zł + 199 zł)] = 1.294,03 zł.

Świadczenia alimentacyjne korzystają z kolejnego przywileju. Otóż nagroda z zakładowego funduszu nagród, dodatkowe wynagrodzenie roczne oraz należności przysługujące pracownikowi z tytułu udziału w zysku lub nadwyżce bilansowej podlegają egzekucji na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych w pełnej wysokości (art. 87 § 5 K.p.). Natomiast odprawa emerytalna oraz nagroda jubileuszowa podlegają ochronie przed potrąceniami jak wynagrodzenie za pracę. Takiej samej ochronie podlega odprawa z tytułu zwolnienia z pracy z przyczyn niedotyczących pracownika (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2004 r. sygn. akt I PK 217/03, OSNP 2004/24/419 oraz z dnia 14 listopada 1996 r., sygn. akt I PKN 3/96, OSNP 1997/11/193).

III) Inne należności

Potrącenie sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie świadczeń innych niż alimentacyjne, a także nierozliczonych zaliczek pieniężnych może wynosić 1/2 wynagrodzenia po odliczeniach składkowo-podatkowych. Z pierwszeństwa korzystają potrącenia sum egzekwowanych na mocy tytułu egzekucyjnego. Zaliczka powinna być potrącana w drugiej kolejności i może być pobrana z wynagrodzenia, jeśli nie spowoduje to przekroczenia dopuszczalnej wielkości potrąceń.

Ważne: Zaliczki pieniężne udzielone pracownikowi, o których mowa wyżej, są to kwoty wypłacone do rozliczenia się (np. w celu zakupu materiałów biurowych). Powołane przepisy nie dotyczą wypłaconej zaliczkowo - przed terminem płatności - części wynagrodzenia za pracę.

W ostatniej kolejności potrąca się kary pieniężne z tytułu odpowiedzialności porządkowej pracowników. Kara za jedno przekroczenie lub za jeden dzień nieobecności nieusprawiedliwionej nie może przekraczać jednodniowego wynagrodzenia pracownika. Wartość tę oblicza się według zasad obowiązujących przy ustalaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy, z zastosowaniem współczynnika obowiązującego dla danego roku kalendarzowego (§ 2 i 2a rozporządzenia o wynagrodzeniu). Łącznie kary pieniężne nie mogą przewyższać dziesiątej części wynagrodzenia przypadającego pracownikowi do wypłaty, po dokonaniu potrąceń sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych oraz zaliczek pieniężnych.

Suma potrąceń na poczet świadczeń niealimentacyjnych i zaliczek pieniężnych nie może przekraczać połowy wynagrodzenia, a łącznie z potrąceniami należności alimentacyjnych trzech piątych wynagrodzenia. Tak stanowi art. 87 § 4 K.p.

Należności inne niż wymienione powyżej mogą być potrącane z wynagrodzenia pracownika wyłącznie na podstawie pisemnej zgody zainteresowanego (art. 91 K.p.). Wielkość potrącenia wymienionych należności nie została przez ustawodawcę uwarunkowana wysokością uzyskanego w danym miesiącu wynagrodzenia - tak jak ma to miejsce w przypadku należności pobieranych z wynagrodzenia bez zgody pracownika. Także w tym wypadku występuje jednak kwota wolna od potrąceń, która nie może być naruszona nawet na wyraźne żądanie pracownika.

IV) Kwota wolna

Niezależnie od ograniczeń, o których mowa wyżej, ustawodawca przewidział w większości przypadków kwotę wolną od potrąceń. Gwarantuje ona - zwłaszcza najniżej zarabiającym - zachowanie pewnego minimum bytowego. Jak już sygnalizowaliśmy, powyższe nie dotyczy jedynie należności alimentacyjnych. W pozostałych przypadkach wolna od potrąceń jest kwota wynagrodzenia za pracę w wysokości:

  • minimalnego wynagrodzenia za pracę, przysługującego pracownikom zatrudnionym w pełnym wymiarze czasu pracy, po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne oraz zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych - przy potrącaniu sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne,

  • 75% wymienionego wynagrodzenia - przy potrącaniu zaliczek pieniężnych,

  • 90% wymienionego wynagrodzenia - przy potrącaniu kar pieniężnych,

a w razie potrąceń dokonywanych na podstawie pisemnej zgody pracownika:

  • minimalnego wynagrodzenia za pracę, o którym mowa wyżej - przy potrącaniu należności na rzecz pracodawcy,

  • 80% tej kwoty - przy potrącaniu innych należności (art. 871 § 1 i art. 91 § 2 K.p.).

Przepisy Kodeksu pracy regulujące kwestie związane z wysokością kwoty wolnej od potrąceń nie przewidują odliczania składki na ubezpieczenie zdrowotne, jednak biorąc pod uwagę stanowisko Departamentu Prawa Pracy MPiPS (patrz pkt II), dotyczące ustalenia dopuszczalnej kwoty potrącenia, także w przypadku kwoty wolnej od potrąceń należy odliczyć składkę zdrowotną.


  Przykład  

Dla pracownika zatrudnionego w pełnym wymiarze czasu pracy, któremu przysługują podstawowe koszty uzyskania przychodów (111,25 zł), a pracodawca jest uprawniony do zmniejszania zaliczek na podatek dochodowy o kwotę zmniejszającą podatek (46,33 zł) kwota wolna od potrąceń w wysokości wyjściowej wynosi 1.032,34 zł, zgodnie z wyliczeniem:

1) składki na ubezpieczenia społeczne finansowane przez pracownika:

  • emerytalna: 1.386 zł x 9,76% = 135,27 zł,

  • rentowa: 1.386 zł x 1,5% = 20,79 zł,

  • chorobowa: 1.386 zł x 2,45% = 33,96 zł,

  • łącznie: 135,27 zł + 20,79 zł + 33,96 zł = 190,02 zł;

2) składka zdrowotna:

  • do pobrania:

(1.386 zł - 190,02 zł) x 9% = 107,64 zł,

  • zmniejszająca zaliczkę na podatek:
    (1.386 zł - 190,02 zł) x 7,75% = 92,69 zł;

3) zaliczka na podatek dochodowy od osób fizycznych:

  • podstawa opodatkowania:

1.386 zł - (111,25 zł + 190,02 zł) = 1.084,73 zł, po zaokrągleniu 1.085 zł,

  • zaliczka przed odliczeniem składki zdrowotnej:

1.085 zł x 18% - 46,33 zł = 148,97 zł,

  • zaliczka po odliczeniu składki zdrowotnej:

148,97 zł - 92,69 zł = 56,28 zł, po zaokrągleniu 56 zł;

4) kwota wolna:

1.386 zł - (190,02 zł + 107,64 zł + 56 zł) = 1.032,34 zł.

Obliczając kwotę wolną dla pozostałych trzech najczęściej spotykanych przypadków, należy dokonać analogicznych czynności jak w przykładzie powyżej, z uwzględnieniem zmian dotyczących wysokości kosztów uzyskania przychodów (podstawowych - 111,25 zł lub podwyższonych 139,06 zł) oraz zastosowania bądź nie kwoty zmniejszającej podatek (46,33 zł). W bieżącym roku kwota wolna (po odliczeniach składkowo-podatkowych) będąca równowartością minimalnego wynagrodzenia za pracę wynosi:
 

przy zastosowaniu podstawowych kosztów i bez stosowania kwoty zmniejszającej podatek 
przy zastosowaniu podwyższonych kosztów i kwoty zmniejszającej podatek 
przy zastosowaniu podwyższonych kosztów i bez stosowania kwoty zmniejszającej podatek 
985,34 zł
1.037,34 zł
990,34 zł

Z kolei dla potrąceń innych niż egzekucyjne kwota wolna wynosi:
 

przy zastosowaniu podstawowych kosztów i kwoty zmniejszającej podatek 
przy zastosowaniu podstawowych kosztów i bez stosowania kwoty zmniejszającej podatek 
przy zastosowaniu podwyższonych kosztów i kwoty zmniejszającej podatek 
przy zastosowaniu podwyższonych kosztów i bez stosowania kwoty zmniejszającej podatek 
75% wynagrodzenia minimalnego
774,26 zł
739,01 zł
778,01 zł
742,76 zł
90% wynagrodzenia minimalnego
929,11 zł
886,81 zł
933,61 zł
891,31 zł
80% wynagrodzenia minimalnego
825,87 zł
788,27 zł
829,87 zł
792,27 zł

Ważne: Kwota wolna ulega obniżeniu proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy pracownika.

Potwierdza to także Główny Inspektorat Pracy (znak pisma: GPP-416-4560-327/08/PE), wskazując, iż zakaz swobodnego dysponowania przez pracownika częścią wynagrodzenia dla pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze odnosi się do kwoty proporcjonalnej.

Dokonując ustalenia kwoty wolnej od potrąceń dla niepełnoetatowca w pierwszej kolejności ustala się wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę stosownie do wymiaru czasu pracy pracownika, a następnie odlicza składki i podatek. W bieżącym roku kwota wolna od potrąceń przy potrącaniu sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne (równowartość minimalnego wynagrodzenia po odliczeniach składkowo-podatkowych) dla zatrudnionego na część etatu wynosi przykładowo:
 

wymiar czasu pracy
wynagrodzenie (zł)
przy zastosowaniu podstawowych kosztów i kwoty zmniejszającej podatek 
(zł)
przy zastosowaniu podstawowych kosztów i bez stosowania kwoty zmniejszającej podatek 
(zł)
przy zastosowaniu podwyższonych kosztów i kwoty zmniejszającej podatek 
(zł)
przy zastosowaniu podwyższonych kosztów i bez stosowania kwoty zmniejszającej podatek 
(zł)
3/4
1.039,50
790,25
744,25
795,25
749,25
1/2
693,00
556,65
503,16
561,69
508,16
1/3
462,00
393,33
341,78
398,19
346,78
1/4
346,50
298,99
261,08
298,99
266,08

Główny Inspektor Pracy zajął także stanowisko w sprawie kwoty wolnej w przypadku pracownika niepełnoetatowego w razie potrąceń tzw. dobrowolnych (znak pisma: GPP-364-4560-8-1/11/PE/RP). Zdaniem GIP kwota ta analogicznie jak w przypadku potrąceń niewymagających zgody pracownika powinna być proporcjonalnie pomniejszana. Z kolei w pierwszym roku pracy zdaniem Departamentu Prawnego Głównego Inspektoratu Pracy (znak pisma: GPP-416-4560-465/07/PE) kwotę wolną ustala się na podstawie minimalnego wynagrodzenia przysługującego takiemu pracownikowi, tj. w 2011 r. 1.108,80 zł (80% x 1.386 zł).

Uwaga! Kwota wolna od potrąceń powinna być obliczana na podstawie minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w danym roku niezależnie od tego za jaki okres wypłacane jest świadczenie podlegające potrąceniu. Obowiązuje tu data dokonywania wypłaty. Takie stanowisko w tej sprawie prezentuje Główny Inspektorat Pracy (znak pisma: GPP-364-4560-3-1/11/PE/RP).


A A A  
otwórz artykuł w nowym oknie drukuj artykuł poprzedni artykuł   powrót do spisu treści czasopisma   następny artykuł

Sklep internetowy - sklep.gofin.plSklep internetowy - sklep.gofin.pl

Wydawnictwo Podatkowe GOFIN sp. z o.o., ul. Owocowa 8, 66-400 Gorzów Wlkp., tel. 95 720 85 40, faks 95 720 85 60